გიგი თევზაძე. ნადირობა გართობის მიზნით. azrebi.ge 23.01.2012

1
0

 

 

დიდი ხანია აღარაფერი დამიწერია სოციალურ ქსელებში. საჭიროებაც არ იყო, იმდენად გაიზრდა რე-აქციული და პრო-აქციული ბლოგ/note/სტატიების როგორც რაოდენობა და ხარისხი, ასევე, მრავალფეროვნებაც. საქართველოს მედია სამყაროში უკვე აღარ არსებობს არცერთი საკითხი/მოვლენა, რომელიც არ იღებს დამსახურებულ თუ დაუმსახურებელ გამოხმაურება/რეფლექსიას, როგორც ამ მოვლენის თუ საკითხის წამოჭრის/მოხდენის შემდეგ, ასევე, წინასწარ.

 

კლავიატურის საჯარო გამოყენების გადაწყვეტილება ამ ბოლო დროს გამართული საჯარო დისკუსიის გამო მივიღე. ეს დისკუსია საქართველოს მთავრობის მიერ იშვიათ, „წითელ წიგნში“ შესულ, გარეულ ცხოველებზე გასართობი და სპორტული ნადირობის დაშვებას და გარემოსდაცვითი ორგანიზციების მიერ ამ დაშვებაზე რეაქციას მოიცავს. ისე, დისკუსია არც იყო: იყო ინფორმაცია მთავრობის მიერ ასეთი ნადირობის კვოტების დაშვებისკენ მიმართულ მოქმედებაზე და ამ ინფორმაციაზე გარემოსდაცვითი ორგანიზაციების რეაქცია.

 

ისევე, როგორც სხვა, ზემოთ მითითებულ შემთხვევებში, ველოდებოდი რომ საჯარო მსჯელობა შესაძლებისდაგვარად ყოვლისმომცველი გახდებოდა და აუცილებლად გადავიდოდა მორალურ სივრცეში: ვფიქრობ, მორალური სივრცე ერთადერთი სივრცეა, სადაც შეიძლება გასართობი ნადირობის შესახებ იმსჯელო. სამწუხაროდ, მთელი მსჯელობა ბიომრავალფეროვნების დაცვის აუცილებლობით, იშვიათი ცხოველების გადაშენებით, ადგილ-ადგილ კი – ვიტყოდი, შეთქმულების თეორიის საუკეთესო ტრადიციების მიხედვით – ელიტარულ კორუფციაზე გადამისამართებით შემოიფარგლა.

 

გასართობი ნადირობის შესახებ ეს დისკურსი, რაკი ამ ფარგლებში ჩაიკეტა,  დაემსგავსა მსჯელობას იმის შესახებ, რომ უნდა გამოვიყენოთ თუ არა სამუზეუმო ნივთები და უნდა ვაწარმოოთ თუ არა კულტურული ძეგლების დაცვა და რეკონსტრუქცია. სულაც არ მინდა ამ ორი პრობლემის დაკნინება: ვიცი, რომ ორივე ეს სფერო (ანუ, მუზეუმები და წარსულიდან შემორჩენილი კულტურული თუ ბუნების ძეგლები) საჯარო პოლიტიკის მნიშვნელოვან ელემენტებს წარმოადგენენ. მაგრამ, გასართობი ნადირობის საკითხისაგან განსხვავებით, ორივე ეს საკითხი პოლიტიკურ/პიროვნული გემოვნების და კონიუქტურის საკითხია: ამ დებულებას ეხლა არ განვავრცობ – ვფიქრობ, საქმეში ჩახედული მკითხველი მიხვდება რასაც ვგულისხმობ. ამ ტექსტის მიზანი სხვაა: მიმაჩნია, რომ გასართობი ნადირობის საკითხი თანამედროვე სამყაროში ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია ვიდრე ნებისმიერი სამუზეუმო ნივთის, გლობალური დათბობის თუ კულტურული ძეგლის პრობლემა. მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ გასართობი ნადირობის საკითხი და პრობლემა პირდაპირ გვეხება ყოველ ჩვენგანს: ეს სამყაროსადმი პიროვნული დამოკიდებულების, გადაწყვეტილების მიღების წესის, მსოფლხედველობის და მორალის საკითხია. თუმცა, ისიც ცხადია, რომ ადამიანთა უმეტესობა ამ საკითხის მორალურობას არ აცნობიერებს, ისევე, როგორც თავის დროზე ვერ აცნობიერებდა, რომ მონობა და ციხეში წამება მორმალური პრობლემები იყო.

 

იერემია ბენთამი, მე-18 საუკუნის ერთ-ერთი ბრწყინვალე გონება, უტილიტარიზმის ფუძემდებელი (მოკლედ რომ ვთქვათ, ეს ის მოძღვრებაა, რომელიც სახელმწიფოს მისი მოქალაქის ბედნიერების მიღწევას უსახავს მიზნად), პირველი მოაზროვნე იყო, რომელმაც დაიწყო  ცხოველთა უფლებების და ადამიანების გვერდით მათი ადგილის შესახებ სისტემური აზროვნება. ბენტამი რომ თანამედროვე Green Peace-ის წინამორბედი არ გეგონოთ, აქვე დავამატებ, რომ ის იყო ინდივიდუალური თავისუფლების, თავისუფალი ბაზრის, ეკლესიის და სახელმწიფოს გაყოფის, გამოხატვის თავისუფლების, ქალთა უფლებების, ჰომოსექსუალების უფლებების და კიდევ ბევრი სხვა – კონკრეტული ადამიანის ბედნიერების ხელისშემწყობი იდეის მომხრე და გამავრცელებელი. შეიძლება ითქვას, რომ თანამედროვე ანგლო-ამერიკული სამართლის ფილოსოფია, რომელიც თავის მხრივ, საფუძვლად უდევს ანგლო-ამერიკულ სახელმწიფო სისტემებს, დიდწილად ბენთამზე დგას.

 

„მორალის და კანონმდებლობის პრინციპების შესავალში“ (1789) ბენთამი წერდა: „ალბათ დადგება ის დღე, როდესაც დანარჩენი ცხოველები (the rest of animal creation) მიიღებენ იმ უფლებებს, რომელსაც ისინი ვერასოდეს ვერ მიიღებენ ტირანიიდან. ფრანგებმა უკვე აღმოაჩინეს, რომ კანის სიშავე არ არის უპირობო მიზეზი ადამიანი ჯალათს გადავცეთ. ალბათ დადგება დღე, როდესაც მივხვდებით, რომ ფეხების რაოდენობა, ბეწვი, ანდა მენჯის ძვლით გამოწვეული შეზღუდვა, ასევე თანაბრად არასაკმარისია იმისათვის, რომ მგრძნობიარე არსება ასეთ ყოფაში [ჯალათის ხელში – გ.თ.] ჩავაგდოთ. ზრდასრული ცხენი, ან ძაღლი, შეუდარებლად უფრო რაციონალურია და ბევრად უფრო კომუნიკაციური, ვიდრე ერთი დღის, ერთი კვირის, ან თუნდაც ერთი თვის ბავშვი. პირიქითაც რომ იყოს, განა ეს რამეს მოგვცემდა?  კითხვა ის კი არ არის, „ფიქრობენ თუ არა?“, ან „ლაპარაკობენ თუ არა?“ ისინი [ცხოველები – გ.თ.], არამედ, „შეუძლიათ თუ არა მათ იტანჯონ?“.

 

ვფიქრობ, როდესაც გასართობი ნადირობის შესახებ ჩვენს პოზიციას ვაგებთ, ეს ბოლო კითხვა უნდა ვაქციოთ ამოსავალ წერტილად და არა სრულიად კონვენციონალური სტრქუტურები, როგორებიცაა ბიომრავალფეროვნების დაცვა და ეკოსისტემის შენარჩუნება. ყოველ არგუმენტს სახეობის გაქრობის შესახებ თანამედროვე გენეტიკის და კონსერვაციის მეთოდებზე დამყარებული პასუხი დაუპირისპირდება, ხოლო ეკოსისტემის შემარჩუნების არგუმენტს – პრაგმატული მითითება უკვე გამქრალ ეკოსისტემებზე.

 

ვფიქრობ, რომ ცხადად ჩამოვაყალიბე მიდგომების შორის განსხვავება: ჩვენი განათლების, მსოფლმხედველობის და სიმპატიების გამო, რაც არ უნდა აბსოლუტური გვეგონოს, „ბიომრავალფეროვნების დაცვის არგუმენტი“ ისევე ფარდობითია, როგორც ძეგლის და/ან ისტორიული არტეფაქტის ხელშეუხებლობის მოთხოვნა. რაც შეეხება მოსანადირებელი ცხოველის ტანჯვის არგუმენტს, ის აბსოლუტურია, რადგან ამ შემთხვევაში თითოეულმა ჩვენგანმა უნდა გასცეს პასუხი ერთ კითხვას, და ამ კითხვის პასუხს მხოლოდ ორი ვარიანტი აქვს: ჩვენ ან ვართ მომხრე ცხოველების, ჩვენნაირი არსებების ტანჯვის, ან არა.

 

ამ კითხვას, პრობლემას და არგუმენტს გარდაუვლად არ მივყავართ ვეგეტარიანელობისაკენ. ვეგეტარიანელობის შემთხვევაში საქმე სხვაგვარადაა: ის შინაური ცხოველები, რომლებსაც ადამიანი საკვებად იყენებს, საუკუნეების განმავლობაში სელექციის შედეგად ასეთებად არიან გამოყვანილნი. შეიძლება ისიც დავუმატოთ, რომ შინაური ცხოველები, რომლებიც საკვებში ვიყენებთ, ამ ნიშნითაც არიან გადარჩეულნი – ანუ, ნაკლებად განიცადონ ან გაიგონ მოსალოდნელი ტანჯვა. გარდა ამისა, ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ შინაური ცხოველების უმეტესობას არანაირი შანსი არ აქვთ გადარჩნენ ველურ ბუნებაში: მათი უმეტესობა უფრო ადამიანის სამეურნეო მოქმედების განსხეულებას წარმოადგენს, ვიდრე დამოუკიდებელ არსებას. მე არ ვამბობ, რომ შინაური ცხოველის შემთხვევაში მორალურ პრობლემას არ აქვს ადგილი, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ის რამდენიმე რიგით უფრო დაბლაა, ვიდრე გარეულ ცხოველებზე გართობის მიზნით ნადირობის მორალური პრობლემა. ალბათ შორს არ არის ის დრო, როდესაც ხორცის სინთეზირება გახდება შესაძლებელი და ამ გზით – ამ, შინაური ცხოველების ჭამის მორალურ პრობლემასაც მოვიშორებთ. მაგრამ სანამ ეს დრო დადგება, ისევე როგორც ყოველ ჩვენგანს, ასევე, თითქმის ყოველ სახელმწიფოს მსოფლიოში (და აქ მერწმუნეთ, არ არის განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებად დაყოფა), მოუწევს იმის გაცნობიერება, რომ გასართობი ნადირობის დაშვებით და ხელშეწყობით ყოველი ჩვენგანი, ისევე, როგორც ყოველი სახელმწიფო, პირდაპირ თანხმდება, რომ გარეულმა ცხოველებმა ისევე განიცადონ ტკივილი, ტანჯვა და სიცოცხლის გარდაუვალი დაკარგვის შიში, როგორც ჩვენ, ადამიანები განვიცდით.

 

რა თქმა უნდა, მსოფლიოში, მათ შორის საქართველოშიც, არის ადგილები, სადაც ნადირობა ჯერ კიდევ არსებობისათვის ბრძოლაა. როდესაც მტაცებელი თავს ესხმის ადამიანს, ანდა – საქონელს, რომელზეც მოსახლის კეთილდღეობაა დამიკიდებული, ანდა, გარეული ცხოველი ანადგურებს მოსავალს, რომელის გარეშეც მოსავლის პატრონი ოჯახი შიმშილით მოკვდება, მაშინ ადამინის მხრიდან ლეგალური და მორალური პასუხი მხოლოდ ერთი შეიძლება იყოს: საკუთარი ოჯახის და მომავლის არჩევანი. თუმცა, ასეთ შემთხვევებშიც, გარეული ცხოველების განადგურება ყოველთვის არ არის საუკეთესო გამოსავალი და პრობლემის გადაჭრა.

 

ეს ტექსტი სპორტული და გასართობი ნადირობის შესახებაა – როდესაც გართობის მიზნით ნადირობა მორალურად და ლეგალურად მისაღებია.

 

დამატებითი არგუმენტი, რომლიც ნადირობის საწინაამღდეგოდ მუშაობს, მოსანადირებელი ცხოველების სოციალურობაშია. ეს არ არის ძირითადი არგუმენტი, რადგანაც, რელიგიური, თუ რაიმე სხვა მსოფლმხედველობრივი ავტორიტეტების მოხმობით შეიძლება გვითხრან, რომ ცხოველი არ აზროვნებს, რომ ის მხოლოდ ინსტიქტების კომპლექსია.

 

თუმცა, თუკი ცოტა დროს მაინც გაატარებთ ცხოველებთან, მიხვდებით, რომ ის არანაკლებ აზროვნებს ვიდრე თქვენ, შეუძლია მტერის და მოყვარის გარჩევა, ისევე უყვარს როგორც თქვენ და თქვენსავით ნაღვლობს, როდესაც საყვარელ არსებას კარგავს. ჩვენში და ჩვენს გარეთ გასართობი ნადირობის დაშვებით გარეულ ცხოველებს ვართმევთ იმას, რაც ჩვენ არ მიგვიცია (რაც შეიძლება იყოს არგუმენტი შინაურ ცხოველთან მიმართებაში) – თავისუფლად ყოფნის უფლებას და უფლებას – უყვარდეს და განიცადოს.

 

უცნაურია, მაგრამ ეს, ერთი შეხედვით მარტივი მორალური პრობლემა გლობალურად ჯერ კიდევ გადაუწყვეტელია როგორც სახელმწიფოების, ასევე პიროვნულ დონეზეც. გადაუწყვეტელია ამ მხრივ საქართველოზე ბევრად წინ წასულ ქვეყნებში – მაგალითად, აშშ-ს და კანადის 100-ზე მეტ იურიდიული სკოლაში ცალკე კურსად ისწავლება ცხოველთა უფლებები, არაფერი რომ არ ვთქვათ უამრავ წიგნზე, რომელიც ყოველწლიურად ამ თემაზე გამოდის და აქტიობებზე, რომლებიც ყოველწლიურად ტარდება. როგორც ჩანს, 223 წელი ამ მორალური პრობლემის გაცნობიერების დროიდან არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ ამომრჩევლებმა და პოლიტიკოსებმა, თუნდაც განვითარებულ ქვეყნებში, ისევე სთქვან უარი გარეული ცხოველების ხოცვაზე, როგორც თავის დროზე მონობაზე.

 

თუმცა, ეს ყოველივე დამატებითი არგუმენტებია. მთავარი და გარდაუვალი, რასაც ვერ ავუვლით გვერდს გასართობი ნადირობის შესახებ ფიქრისას, ისევ და ისევ ძველი, მე-19 საუკუნის დროინდელი კითხვაა: როგორი ადამიანი ვარ – რომელიც დასაშვებად თვლის იმას, რომ სხვა არსება იტანჯოს, თუ არა? ანდა, უფრო ზუსტად: როგორი ადამიანი ვარ – რომელიც დასაშვებად თვლის იმას, რომ სხვა არსება იტანჯოს, სხვისი, ან ჩემი გართობის მიზნით, თუ არა?

 

Share this Post!

Post by ADMIN

0 Comment